Featured

Wiet.

‘Wat dochst do hjir?’ sis ik. Roel docht syn helm ôf en skoddet syn lange moannen út. Sels finaal ferreind sjocht er der noch út as in rockstjer. ‘Hoedatsa? Ik tocht, wy kinne wol even in eintsje ride. Ik moat even nei Ljouwert. Kinst wol mei.’ ‘Op de moter? It miicht!’ sis ik. ‘Hast dyn ferstân net?’ ‘Ach jonge, dy pear drippen. Bist dochs gjin suertsje, wol?’ seit Roel wylst er skamper laket. ‘Wie de dood vreest is een lafaard. Kom op, reinpak oan!’

It falt net ta. Ik sjoch neat troch it fizier, en as ik it iepen doch, reint it my hurd yn de eagen, dus ik ha it mar wat heal iepen dien, dan de kop in bytsje skeef hâlde en dan kin ik der krekt wat ûndertroch sjen, mar it sicht is beroerd. En Roel siket it leafste binnendykjes út, mei skerpe bochten sadatst de moter lekker op ien ear lizze kinst, mar dêr steane faaks gjin strepen. It is mar wat gokke wêrst rydst. Ik hâld syn achterljocht yn de gaten en bliuw op flinke ôfstân. Mar it giet goed, de dikke Honda knort lekker troch en ik begjin der ergens ek noch wol aardichheid yn te krijen.

Roel syn rjemlocht giet oan. Ik pak myn foarremme beet, mar hy komt wol hiel hurd tichterby, dat ik gean fol yn foar- en achterremme en dan fiel ik de moter ûnder my weibrekken. Yn in refleks lit ik de remmen los, hâld it stjoer sa rjocht mooglik en set in poat op de wei om net mei dy swiere moter ûnderút te gean en sa giselje ik mei tachtig kilometer yn’t oere rjocht op de beammen ôf. Dan sit der wat rûmte tusken de beammen en ik besykje om dêr wat hinne te stjoeren. Ik reitsje fan it asfalt ôf en hobbelje oer in stik mei klinkers hinne en dan leit der ynienen in sânreed foar my mei oan ien kant in sleat en oan de oare kant in grut stek mei brede planken. Ik glibberje noch in ein oer it sân en troch de wetterplassen, de moter skean ûnder my, oant myn foartsjil heakket en ik omslach, op ‘e harses yn de blubber mei de moter boppe op my.

Ik knoffelje ûnder de moter wei en besykje te stean. Dat slagget, ik ha gelokkich neat stikken. Myn iene knibbel docht wol sear en de foet oan de oare kant fielt hiel raar. Ik hingje tsjin in peal fan it stek oan foar stipe en pak dy foet beet. De soale fan myn moterlears is sawat hieledal fuortsliten. ‘Wat bist oan it dwaan?’ seit in stim achter my.

Se is likegrut as my, swarte rutersbroek en learzen, en ûnder de kapusjon fan har parka komt in rûn gesicht fol spruten en in grut bosk reade krollen wei. Se stiet kalm, hannen yn de bûsen, nei my te sjen op noch gjin meter ôfstân. ‘Ik hie dy net sjoen.’ sis ik. ‘Ik wie út de bocht strûpt mei de moter.’ ‘Ja, dat seach ik’, seit se. Ḿoai stikje akrobatyk.’ It bliuwt wat ûngemaklik stil, dat ik doch de helm ôf en sis: ‘Ik ried achter myn maat oan, sjoch en it sicht wie sa min…’ ‘Wêrom giest mei sok waar no op de moter fuort?’ seit se. ‘No ja, myn maat moast nei Ljouwert en hy frege oft ik mei gong enne, wie de dood vreest is een lafaard sizze we dan, dat…’ ‘Dat is echt it alderstomste dat ik oait heard ha!’ seit se en har holle stiet op tongerjen. ‘Bytsje doel! Do hiest no dea wêze kinnen, snapst dat wol? Om in bytsje stoer te dwaan?’ Ik sjoch har wat skiepachtig oan. ‘Sorry.’ Dêr moat se dan ek wer om gnize. ‘Hoegst gjin sorry tsjin my te sizzen. It is dyn eigen libben, Mar ik fyn it gewoan sa stom. Kearels.’

Ik hingje de helm oer de peal en sis: ‘ik moat mar ris sjen oft ik him rjochtop sette kin.’ ‘Ja’ seit se: ‘ik hoopje datst him oerein krije kinst.’ Dan slacht se de hân foar de mûle en gichelet. ‘Sorry.’ Ik gean nei de kant fan de buddyseat ta en bûch my oer de moter. ‘Soest dat sa wol dwaan?’ seit se. ‘Aanst hast dyn rêch nei de bliksem, dan moat ik dochs noch de sikenauto komme litte.’ Ik sjoch har ris oan, mar se is net noartsk of sa. ‘O ja, dat is ek sa’ en ik sakje sa goed en kwea as it giet troch de knibbels. Dy iene docht wol sear, mar dy moter moat oerein, dan mar even op de tosken bite. Ik besykje him te huffen, mar hy glidet fuort yn de blabze. ‘Soest my helpe kinne?’ freegje ik. ‘Jawiswol’ seit se en klautert oer it stek hinne. ‘Wat moat ik dwaan?’ ‘Ik til him in bytsje op sadat de achterbân oan de grûn komt, en asto dêr dan op stean kinst?’ ‘Bêst!’ seit se en giet flak foar de bân klear stean. ‘Ja, no!’ sis ik. ‘mei dyn hiele gewicht der op!’ Mar it wol noch net. ‘Kinst dy beugel beetpakke en dan der oan lûke?’ Dat docht se en mei ús beiden krije we de moter rjochtop. Se glunderet. ‘Machtig! Hoe swier is sa’n ding wol net?’ ‘In dikke twahûndert kilo.’ sis ik. ‘Watte? Ha wy safolle optilt?’ ‘Nee’ sis ik. ‘It swiertepunt leit hiel leech en dêrom hast fan dizze kant folle grutter lêstearm en dus ek folle mear moment, sjoch.’ ‘Ooookee.’ seit se en sjocht my ferwûndere oan. Dan seit se: ‘do hast wol in leave mûle.’ Ik wit net wat ik dêrmei moat, dat ik gean mar op de buddy sitten. It starten duorret al wat langer as oars, mar dan hearre we it lege roffeljen fan de dikke fjouwersilinder. ‘Ryd mar nei ús hiem ta’ seit se. ‘Dan kinst dêr wol keare. Ik nim dyn helm wol mei.’ Se klimt wer oer it stek en draaft nei in hûske oan de ein fan de greid.

Wylst ik de moter kear, komt se oanrinnen mei myn helm en in badhanddoek. ‘Oars wurdt it in spultsje fan wiet, mar net opwûn.’ En se gichelet wer. Ik krij der in kaam fan en dûk mar yn de handdoek. Mar gau de helm wer op, en dan hiel foarsichtig oer de reed nei de wei, mar healwei moat ik stopje. Der sit my wat foar de eagen. Ik doch it fizier iepen en lûk it der út. It is in plestik pûtsje mei in briefke der yn. Der stiet in tillefoannûmer op en dêr ûnder: ‘Nynke’ ik rits myn pak iepen en stopje it ûnder myn shirt. Se stiet noch op de daam en ik stek myn tûme op. Se wuift werom.

As ik by de wei bin, komt Roel der krekt oan. ‘Wêr wiest? Ik bin hjir wol tsien kear delriden.’ ‘Ik wie út de bocht strûpt.’ sis ik. ‘Moai dom dan.’ seit Roel. ‘Kom op, wy moatte nei Ljouwert!’ ‘Nee.’ sis ik. ‘Wat no nee?’ seit Roel koartôf. ‘Do kinst om my de beam yn mei dyn Ljouwert.’ sis ik. ‘ik hie wol dea wêze kinnen. Ik gean nei hûs!’

14 febrewaris 2023.

Summer of love.

Brak. Als een garnaal. Als de trein een beetje schommelt, voelt hij dat keihard in zijn hoofd. Gelukkig kan hij een paar uur blijven zitten. Fokking Leeuwarden, of all places. Hij had ook nog maar pas geslapen toen dat telefoontje kwam. Van pa, nog wel. In geen tijden gezien of gesproken. Hij klonk heel lullig, kwam niet uit zijn woorden. Ja, sorry dat hij belde, maar dit was echt heel belangrijk. Beppe lag op sterven. Kanker. En mama en hij zaten in Kroatië, op vakantie. Als ze terug wilden, moest er eerst een PCR test gedaan worden voor corona, en dan nog een vlucht boeken, dat gaat dagen duren. En mama, je weet wel. Maar ze hadden gebeld van het ziekenhuis, dat het nu op het einde liep. Kwestie van uren. En ze was helemaal alleen. Of hij, alsjeblieft? Huh? Hij kent beppe niet eens. De laatste keer dat ze er waren, was hij drie of zo. Maar pa hield aan. Het was echt heel belangrijk, ze was helemaal alleen. Hij had er ook best wat voor over, konden ze het wel over hebben als hij terug was. Want wat er ook voorgevallen was met haar en mama, het was wel zijn moeder. Alsjeblieft?

Als hij in Leeuwarden over Google Maps gebogen van het perron af loopt, neemt hij niet de moeite om zijn mondkapje af te doen. Te veel gedoe. Het is verder dan hij dacht. Als hij eindelijk het juiste gebouw heeft gevonden, is hij bekaf. Hij geeft het kamernummer door en wordt doorverwezen naar een kamer met één bed, en daarin, heel klein, een graatmager oud vrouwtje met een kaal hoofd. Ze ligt op haar rug met haar mond open, ogen dicht en maakt een snurkend geluid. Hij trekt een stoel naast het bed en gaat er maar bij zitten, telefoon in de hand. Nog steeds geen bericht op Whatsapp. Klote. Hoe moet dat nou? Misschien moet hij zelf maar een berichtje sturen van sorry of zo. Maar hij was niet fout, toch? Dan hoort hij een zachte stem: “Wie bent u?” Hij schrikt op en kijkt om zich heen. Het oude vrouwtje ligt met wijdopen ogen naar hem te kijken. “Ik ben Tim” zegt hij: “uw kleinzoon.” “Tim!” zegt ze verbaasd. “Wat ben je groot geworden. Mag ik je gezicht zien?” “Ja, tuurlijk” zegt hij, en doet zijn zonnebril af. “Mag dat lapje ook af?” vraagt ze. “Zo zie ik nog niet wie je bent.” “Maar dat mag niet!” zegt hij. “Corona.” Ze lacht, wat uitmondt in een hoestbui. Haar gezicht vertrekt van de pijn. “Jongen, ik ga dood. Erger dan dit wordt het niet. Doe nou maar af.”

Ze kijkt hem een hele tijd aan. “Wat ben je knap.” zegt ze. “en dat haar staat je leuk!”  Huh? O, ja, in een opwelling rood en blauw er in laten zetten. Was hij helemaal vergeten. “Ik heb je veel te lang niet gezien. Wat doe je? Studeren?” “Ja” zegt hij. “Rechten. In Amsterdam.” “O.” zegt ze. “Vind je dat leuk?”  “Nee, eigenlijk niet.” zegt hij, en schrikt er zelf van. Normaal zeg je ja, als er zoiets wordt gevraagd, maar het floepte er nu zomaar uit. “Waarom doe je het dan?” vraagt ze. “Je kunt er later een hoop geld mee verdienen, zeggen ze.” mompelt hij. Daar denkt ze even over na. “En word je dan gelukkig?” Daar weet hij niks op te zeggen. Pa verdient ook best veel geld, maar om nou te zeggen dat die gelukkig is, geen idee. Hij is er nooit. En mama, die van de ene vrijwilligersbaan naar de andere hopt, of díe nou zo gelukkig is? Het blijft een tijd stil. Dan schrikt hij op. Zou ze weer in slaap gevallen zijn? Ze heeft haar ogen wel dicht, maar hij hoort niks. Hij buigt zich over het bed. “Ik leef nog, hoor.” zegt ze nauwelijks hoorbaar. “Het duurt niet lang meer, maar ik ben er nu nog.” “Bent u bang om dood te gaan?” vraagt hij en kan zichzelf wel slaan. Wie vraagt zoiets nou, zak. Maar ze kijkt hem rustig aan. “Dat heeft nog niemand me gevraagd” zegt ze bedachtzaam: “maar nou je het zegt, eigenlijk niet.” “U gaat vast naar de hemel” zegt hij troostend. “Bij pake?” Ze lacht weer, weer die pijn op haar gezicht. “Bij die club willen ze me niet” zegt ze. “Ik stelde te veel vragen, dat was lastig.” Hij weet niet wat hij moet zeggen. Ze praat heel zacht en langzaam door. “Ik weet niet wat er straks gebeurt. Waarschijnlijk niks, en dan ben ik gewoon dood. Wel jammer. Ik had het wel leuk gevonden om terug te komen. Als een kat of zo. Een lapjeskat vond ik altijd wel mooi.” Dan valt ze weer stil.

Hij schrikt wakker van zijn telefoon. Appjes. “Waar ben je?” “Kinderachtig hoor.” “Loop maar weer weg.” “Trut.” “Je vriendin?” vraagt ze. “Nee, mijn vriend.” “O.” zegt ze en denkt weer even na. “Hou je van hem?” Dan gaat de deur van de kamer open. Een jonge vrouw in een wit pak komt binnen. Ze heeft haar blonde haar in een staart geknoopt en kijkt hem met helderblauwe ogen boven haar mondkapje aan. “O, u hebt bezoek!” zegt ze. En dan tegen hem: “U mag blijven zo lang u wilt, hoor. Kan ik een kopje koffie voor u halen?” En na zijn gemompelde antwoord haast ze zich weer weg. Beppe glimlacht, voor het eerst zonder pijn, lijkt het. “Zo’n lieve meid.” Na een paar minuten komt ze terug met een dienblaadje met een kopje koffie. “Ik heb er ook maar wat lekkers bij gedaan” zegt ze en wijst op een stukje boterkoek. “U ziet er uit of u wel wat kunt gebruiken.” En weg is ze weer. Hij pakt zijn telefoon en kijkt via de front camera. Ze had gelijk, hij ziet er beroerd uit. Bloeddoorlopen ogen met dikke wallen, rode kop. Hij neemt voorzichtig een slokje van koffie, maar dat is nog te heet. Dan maar een klein hapje boterkoek. Hij kauwt er uitgebreid op. Verder klinkt er alleen het geluid van een pomp bij beppe’s bed. “Ik weet niet of ik van hem houd” zegt hij, tot zijn eigen schrik hardop. “Hij is steeds zo boos. En soms zegt hij hele dagen niks. Ik weet dan niet wat ik moet. Waar moet ik anders heen?” Dan wordt alles wazig. Hij pakt een zakdoekje en wrijft de tranen uit zijn ogen. Nog maar een slokje koffie proberen.

“Jonge” zegt beppe. Hij schrikt op. “Wil je dat boek even pakken?” Op het nachtkastje ligt een oud, in leer gebonden, fotoboek. Hij wil het haar aanreiken, maar ze schudt het hoofd. “Dat gaat niet. Maar doe het open als je wilt.” Op de eerste bladzijde een grote foto van een hippiemeisje, spijkerbroek en kleurige blouse, linten in haar lange haar gevlochten. Ze lacht uitdagend naar de camera. “Was u dat?” Ze glimlacht. “Dat was de summer of love. Sla maar om.” Daar staat een blonde jongen, in spijkerpak, cowboylaarzen en houthakkersshirt. Blond haar tot op zijn schouders en een snor. Dezelfde blik als het meisje in zijn ogen. “Pake?” Ze glimlacht. “Toen hebben we elkaar ontmoet. Op een festival.” Hij bladert door. Dezelfde mensen, steeds samen, steeds iets later. Dan het meisje met een dikke buik, even later met een kinderwagen. “Dat was je vader” zegt ze. “Het was zo’n lief kind.” En inderdaad, daar is een foto van een heel dikke, kale baby. Ze maakten vroeger niet veel foto’s. Daar eentje bij een tent en een auto, het kind op een deken op de grond. Dan eentje van weer een paar jaar later, bij een caravan. Ze lachen op iedere foto. “Weet je, jongen” zegt beppe: “ik wilde je dit laten zien. Als ik me rot voelde, bekeek ik dit. En dat hielp.” “U ziet er heel gelukkig uit” zegt hij. “En pake ook, en pa.” Hij bladert door, steeds een klein tafereel van lang geleden. “We waren gelukkig” zegt ze. “Het was wel eens slecht, hoor.” “Vaak te weinig geld.” “Of ziek, je pa had vaak wat.” Ze krimpt even in elkaar van pijn. “En soms ook wel ruzie.” De jongen staat trots bij een brommer, inmiddels ook in spijkerpak, zijn vader er naast. “Maar dat kwam altijd goed. We waren samen.” Dan een trouwfoto. Zijn vader in pak, zijn moeder in een weelderig witte trouwjurk. Zij lacht, hij kijkt wat zorgelijk. Op de achtergrond een heideveld met een plaggenhut. Dan een foto van een kind op beppe’s schoot, beppe met een flesje, het kind huilend. “Je was een beetje een huilbaby” zegt beppe. Maar als je bij ons logeerde, viel het wel mee. Ik verwende je tot op het bot.” En ze glimlacht weer.

De verpleegster komt weer langs, of hij nog een kopje wil? “Ja, graag, en de boterkoek was lekker, dank je!” Ze lacht en holt er weer vandoor. “Jonge?” zegt beppe. Hij kijkt op. Ze tilt met veel moeite haar hoofd op, vertrekt van de pijn. “Wees gelukkig” zegt ze moeizaam. “Belangrijkste wat er is.” Ze valt weer op het kussen. In een opwelling pakt hij haar hand vast. Haar huid voelt breekbaar aan, als papier. En koud. Ze glimlacht. “Dank je jonge.” Hij wrijft weer tranen uit zijn ogen. “Wees gelukkig.” “Alsjeblieft.” Ze blijft stil liggen. Als de verpleegster binnenkomt met de koffie, maakt ze weer dat snurkend geluid. Ze zet de koffie neer en buigt zich over beppe. Na een tijdje draait ze zich om en kijkt hem aan. “Wilt u er bij blijven?  Hoeft niet, hoor, als u niet wilt. Maar het duurt niet lang meer.” Hij twijfelt. Dan zegt hij zacht: “ik blijf bij haar.” Hij houdt nog steeds haar hand vast. De verpleegster kijkt hem oprecht dankbaar aan. “Dat zou ze heel mooi vinden” zegt ze. “U bent haar kleinzoon?” Hij knikt. “Ze heeft me de foto’s laten zien” zegt ze. Dan, een beetje betrapt bijna: “Sorry, ik bedoelde er niets mee. Ik moet even naar de arts, ben zo terug.” 

Beppe lijkt een hele tijd geen adem te halen. Dan ineens weer dat snurkende geluid, maar dan wordt het weer stil. Hij buigt zich voorover om beter te luisteren, en dan voelt hij haar heel zacht in zijn hand knijpen. Hij blijft heel stil zitten, durft zelf ook bijna geen adem te halen. Dan, zonder waarschuwing, rolt er een traan over zijn wang. Dan staat de verpleegster er weer, met een arts naast zich. Die buigt zich over beppe, luistert even. Hij kijkt Tim aan en zegt: “We weten niet hoe lang het nog duurt. Kan een uur zijn of meer, kan ook zo afgelopen zijn. Het loopt op het laatst.” “Ik blijf bij haar” zegt hij weer, nu vastbesloten. Als ze weg zijn, blijft hij stil zitten, alleen maar voor zich uit starend. Buiten wordt het al donker, maar hij merkt het niet. Als de verpleegster weer komt kijken, blijft ze lang over beppe gebogen staan. Dan kijkt ze hem aan: “ik denk dat het afgelopen is. Ik haal de arts er weer bij.”

Hij heeft het fotoboek in een linnen tasje gedaan, en ook de envelop van de uitvaartvereniging die er bij lag. Beppe had alles geregeld. Als de verpleegster vraagt of hij zijn gegevens wil achterlaten, geeft hij het adres in Amsterdam op, maar bedenkt zich dan. “Ik woon daar niet meer, sorry” zegt hij. “Ik zit weer bij pa en ma.” Waarom hij dat zei weet hij ook niet, maar hij geeft zijn oude adres op. Hij heeft de sleutel nog, dat gaat wel lukken. Dan loopt hij langzaam richting station, geen haast. Hoewel hij de hele dag nog niets gegeten heeft, is het brakke gevoel helemaal weg. Ook lijkt de wereld een stuk helderder, strakker. Als hij op het stationsplein aankomt, ziet hij op zijn telefoon dat zijn trein net weg is. De volgende komt pas over een uur. Hij gaat op de bank bij de fontein met de twee hoofden zitten en kijkt naar de dwarrelende mist. Dan opent hij Whatsapp en tikt: “Het is over. Ik kom niet meer. Haal binnenkort mijn spullen wel op. T.” Het voelt als een bevrijding. Misschien laf, na twee jaar samenwonen, maar wel het beste. Geen scenes, geen geschreeuw of gegooi met dingen.

Dan voelt hij iets langs zijn been strijken. Het is een witte kitten met zwarte en bruine vlekken. Ze geeft hem kopjes en lijkt volkomen op haar gemak. Ze lijkt bijna nog te klein om alleen rond te lopen. Geen bandje of belletje om, niks. Hij tilt haar op, zet haar op zijn schoot en begint haar te aaien. Ze spint zachtjes. Na een tijdje staat hij op, kijkt even om zich heen. Dan stopt hij haar in zijn jas en  loopt met opgeheven hoofd naar de trein.

Sierk Meijer, 14 augustus 2021.

Tientje.


Omdat het een pinksterweekend is en we daarom natuurlijk veel te weinig in huis hebben, én omdat geen van de andere winkels meer croissants hadden, zet ik mijn auto bij de zoveelste supermarkt van vandaag neer. Ik sta nét bij de rij karretjes in mijn zakken te voelen naar een muntje, als de meneer van de Riepe op me af komt lopen. Het is een man van ergens in de veertig of vijftig uit een ver maar waarschijnlijk onbekend oostblokland, die hier iedere dag de daklozenkrant staat te verkopen. Hij draagt iedere dag hetzelfde spijkerpak en kijkt me nu vanonder een wilde haardos met een iets scheefgehouden koppie met één loensend oog aan. Met het andere oog ziet hij niks, want dat is helemaal dofgrijs. “Hee, meneer, mag ik jou wat vragen?” zegt hij. “Jaaa?” zeg ik wat aarzelend. Nou moet u weten dat ik een probleem heb. Ik kan namelijk geen nee zeggen. Dat is wel eens lastig, als ik weer eens iets aan het doen ben wat ik eigenlijk helemaal niet wil, maar je hebt het of je hebt het niet, en ik heb het. Dat probleem dus.

“Meneer!” zegt hij weer: “Jouw auto. Iek voor tientje heel goed op passen, komt helemaal goed.” Ik wist niet dat zoiets nog gebeurde, dat lijkt me meer uit de mafiatijd. “Sorry, ik begrijp er helemaal niets van.” zeg ik daarom maar en kijk hem gepast verbaasd aan. Hij lacht nog maar eens vriendelijk. “Met auto kan rijden, ja, net als met boes, of trein.Kan overal heen gaan.” Dat kan ik niet ontkennen, dus ik houd me maar even stil. “Iek geven jou tientje voor auto en maken wat kilometers, ja. Iek goed op passen!” Dan valt het kwartje. “Je bedoelt dat je mijn auto wilt lenen?” Zijn hele gezicht klaart op. “Ja, voor tientje! Ies goed?” De situatie is zo absurd dat ik spontaan in de lach schiet. “Nee, dat gaat niet. Sorry.” “Oh, ies goed” zegt hij, en hij wandelt vrolijk weg.

Nu ik daar nog eens over nadenk, was dat toch een goeie “nee”. Maar waarom heb ik nou sorry gezegd?

Sinnekear.

De sinne is noch mar krekt op en skynt fjoerread troch de smoarge glêzen fan de âld Opel. Yn de fjilden sweve de kij yn ‘e dize en op ‘e wei hingje ek flarden mist. Se hâldt har stiif beet oan de doarkruk mar as se troch in gat yn de wei ride klapt se dochs mei har holle tjsin in stile. ‘Heit, moatte wy sa hurd?’ freget se mei in lyts stimke. ‘Hâld dy de bek.’ seit er en hy trapet it gaspedaal fierder yn. Sûnt mem weirekke is, tsien jier ferlyn, is er altyd al noartsk, mar moarns kin er hielendal neat ha. ‘Mar wy ha dochs alle tiid?’ freget se. ‘Jim beppe wol dy dêr sa graach ha, net? Mar ophelje, ho mar. En wa kin him wer opofferje? No, dat ha’k ferdomme net oan tiid! It is no of net!’ En hy jout noch mear gas.

Se beslút har stil te hâlden. Se hat koartlyn in hiele steapel brieven fan beppe oan har fûn, fan al die jierren en doe’t se – stikum – werom skreau, hie beppe antwurde, dat ze wol útfanhûs komme koe, yn ‘e simmer. Dan wie der fan alles te dwaan yn ‘e stêd. Se siet al fierste lang op ‘e pôlle mei de âld man, dat wie neat foar sa’n jong fanke. Heit hie wat snaud en graud wa’t der dan mei it hûshâlden rêde moast, mar doe kamen der omkes en muoikes del, op oanstean fan beppe fansels, en koed er eins net oars. Dat it sil hjoed heve, op midsimmerdei.

Heit hat syn pakje sjek pakt, maar troch it steuntsjen fan de auto slagget it mar min en it wurdt in raar ding mei nuvere bulten. Hy pakt syn zippo en wol him oanstekke mar it stjoer slacht ynienen om. De auto makket in rare gisel oerdwers en slacht oer de kop. Hy rôlet hielendal om en dreunt mei har kant tsjin in beam oan. Har holle klapt hurd tsjin it sydrút. It wurdt har swart foar de eagen. Heit is oer it stjoer hinne tsjin it foarste glês oan slein. Hy beweecht net. Der hinget in brânlucht. Peuk en oanstekker binne brânend op de stoel fallen en dy smeult al. De auto stjonkt ek nei bensine. Ik moat der út! tinkt se.

Mar har doar sit muorrefêst dat se kin alinne mar oer heit hinne. Mei muoite wrot se syn doar iepen wylst de reek hieltyd tichter wurdt en har op de eagen slacht. Smûgend en smoarend slagget it har úteinlik dochs om oer him hinne te klimmen, mei al har krêft set se har ôf en springt oer it fjoer hinne út de auto. It gers is spielendtrochwiet. Tankber rôlet se har yn ‘e dau om en bliuwt op é búk mei har holle foardel yn de kuolte lizzen.

Hoe lang ‘t dat duorre hat wit se letter net mear, mar de sinne brânt al aardich as se skrikt fan in stim. ‘Fanke, wat is der bard?’ It is omke Jan, fan fierderop. ‘Ungelok.’ seit se. “Heit?’ Dan sjocht se de flammen út de auto slaan.

De plysje seit letter dat heit wierskynlik op slach dea west hat. Hy moat fan de wei rekke wêze. Se hat noch poer gelok dat se der libben út kaam is. ‘No wurdt alles hiel oars’ seit omke Jan. De triennen steane har yn de eagen, mar oft dat no fan de reek of de sinne of wat oars is, dat wit se net. De wrâld is ynienen wol hiel ljocht.

Sierk Meijer, juni 2019.

Stardust.

stardust

Ik zit met een kater op de bank en probeer me een atoom voor te stellen. Dat is niet zo raar als het klinkt, gebeurt wel vaker. Hij heet Kees. Hij komt bijna iedere avond bij me kroelen en dan hebben we het er even over. Of ik heb het er over en hij geeft kopjes. Vandaag heeft hij besloten dat hij maar eens op mijn benen moet staan en drukt zijn koppie tegen mijn hand. Dus geef ik hem een aaitje en vertel ik hem wat ik er van vind.

“Als ik voor die kern met die protonen en neutronen nou eens een pingpongballetje neem, dan hoeft er alleen nog een electronenschil bij” zeg ik. Kees knijpt zijn ogen maar eens dicht en zet de nagels van één pootje fors in mijn broek. “En die zijn véél kleiner, eigenlijk is het alleen maar een elektrische lading, die zie je eigenlijk niet eens. Maar die voel je wel, Kees, pas op, jongen!” Hij kijkt me eens aan en zet om de beurt beide voorpootjes op mijn rechterbeen, wél met nagels natuurlijk.

“Maar nou komt het, Kees, want je ziet ze dan wel niet, die electrontjes, maar die nemen best een boel ruimte in, hoor! Je moet rekenen dat er in een straal van een kilometer rond dat balletje alleen maar wat knisperende electrische lading is! Verder niks!” Dat had Kees blijkbaar wel verwacht, want hij wordt er niet anders van en prakt rustig door. “Maar al die electrische ruimte, he, die is wél knetterhard, daar komt niks door! Je komt er zelfs niet eens bij in de buurt, het eerstvolgende pingpongballetje ligt wel vier kilometer verderop, en als je hele goeie ogen hebt, kun je het gewoon zien liggen want er zit immers helemaal niks tussen. Dat is wel van hier tot aan de Veenhoop toe! Kun je zo het skûtsjesilen zien. Knap he?” Dat lijkt hij ook wel te vinden. “Want, als je nou nagaat, dan is alles wat je ziet, alles wat er bestaat van zulke dingen gemaakt die dus helemaal leeg zijn, op zo’n piepklein rotballetje na, maar dan een heleboel en zo klein dat je ze niet ziet! Alleen in één zo’n nageltje van jou zitten er wel honderd miljoen triljoen!” Ik tik met mijn vinger op zijn pootje, maar dat zint Kees niet. Hij mept meteen terug en gaat dan in een hoekje van de bank zitten kijken waarom ik zo raar doe. Ik kroel hem maar eens achter zijn oren. Dat mag dan weer wel, hij gaat er parmantig bij zitten.

“En het wordt nog erger, want dan denk je dat er in ieder geval nog een balletje in zit, al is het maar een rottig pingpongballetje in een heleboel niks tussen hier en de Veenhoop, maar dat balletje, hè, dat is helemaal niet wat je denkt, dat is zo raar, dat verzin je niet!” Kees houdt zich wijselijk stil en kijkt in de verte. Je kunt hem bijna horen denken dat de Veenhoop wel ver is. “Nou, dat balletje, dat is gemaakt van quarkjes, en dan denk je dat dat vast heel wat is, maar die bestaan óók uit electrische lading! Alleen maar wat stroompjes die wat tegen elkaar aan zitten te bibberen! Dat is gek, toch, Kees?”

Kees zegt niks. Of hij wist het al lang, of het kan hem geen moer schelen. Ik denk persoonlijk het eerste, want hij kijkt wel altijd zeer wijs. “Maar snap je wat dat betekent, Kees? Dat betekent dat we allebei van hetzelfde gemaakt zijn, van wat energie in klontjes en wolkjes! Eigenlijk zijn we precies hetzelfde, al heb jij wat meer haar, maar dat had ik ook toen ik jonger was.” Hij verwaardigt zich niet om daar op te reageren maar knijpt zijn ogen maar eens dicht. Het ís ook moeilijk te geloven, dat weet ik, maar ik droeg het ooit tot op de schouders als een echte rocker. Daar kan Kees nog een puntje aan zuigen.

“Nou is een steen dat trouwens ook, van die dingetjes gemaakt, dus zo speciaal zijn we nou ook weer niet. Maar zo’n steen, die kan weer van alles niet wat wij wel kunnen, als bijvoorbeeld kopjes geven of met de hond wandelen.” Kees draait zijn wijze kop walgend weg om te laten zien dat hem dat nou helemaal niks lijkt. “Weet je hoe dat kan, Kees, dat wij dat wel kunnen en zo’n steen niet, of die salontafel, die kan dat ook niet? Nou? Dat zal ik je vertellen, omdat wij wat extra energie hebben. Ja, dat spul is er ook los. Dat kun je iedere dag zien, want daar verderop, daar staat de zon, en dat is een enorme kernfusiereactor die de hele dag energie naar ons zit te smijten en daardoor kunnen wij van alles doen! Eigenlijk zijn we sterrenstof, jij en ik. Een gestolde zonnestraal. Mooi, he?”

Maar Kees heeft onze andere kater ontdekt en staat al een tijdje met zijn kont te wiebelen om die precies op het juiste moment te bespringen en een vreselijk pak op zijn sodemieter te geven. Want ook sterrenstof heeft zo nu en dan een verzetje nodig.

Sierk Meijer, 2 november 2017.

Stom.

disco

‘En deze is voor Betty!’ rop ik en ik sko it mengpaniel fol iepen, krekt op ‘e tiid foar it ‘She’s crazy like a fool’ fan Boney M. Op de dûnsflier raast in groep famkes boppe de dreunende bas út. Betty sels stiet der middenyn en glimket nei my wylst se har lange blonde hier achteroer smyt. Ik laitsje werom en smyt myn lange hier ek achteroer en dan laket se breed. It is krekt as stiet der in spot op har alinne rjochte. Har sprekkende, brutale eagen, har felreade lippen, har yn it blacklight opljochtsjende wite truike en de spikerbroek dy’t om har lea getten is. Dan ropt der ien oan my. It is ien fan de famkes dy’t altyd om de diskoteek hinne hingje. “Dancing Queen fan Abba!” ropt se. Ik stek de tûme omheech, want antwurd jaan kin ik net.

Noch net sa lang ferlyn wie it hjir in deade boel. De âld diskjockey wie der mei ophâlden en der wie gjin nije, dat doe wie ik mar wat begûn mei plaatsjedraaien. Prate wie der net by. Ik hie al sân jier in swier spraakgebrek. Foardat ik wat sizze koe stie’k faak wol in minút te luchthappen en dan kaam it der noch mei hoarten en stietten út. Mar op in jûns, doe’t der hast net ien wie, koe ik it net litte en hie ik dochs dy dikke swiere mikrofoan pakt en krekt dien as wie ik wol in echten. En doe fernaam ik, dat ik mei dy mikrofoan wol prate koe, ek as der wol minsken wienen. Ik naam wat jingles op, sette der in ljochtoargel by en makke der sa folle mooglik in show fan. Der kamen hieltyd mear minsken en no lûk ik trije kear yn de wike de hiele seal fol. Ik bin in hit.

As it nei it ein rint, draai ik wat rêstiger muzyk. Let op ‘e jûn draait it faaks samar op fjochterije út en mei de muzyk kin ik it noch wol in bytsje stjoere. It tinnet yn de seal al aardich út. Ik sjoch Betty ek al in skoftsje net mear. Ik begjin wat op te rêden, want ik ha oeral noch platen en bandsjes lizzen, en ik dûk ûnder de diskoteek foar myn koffers. Mar as ik der wer boppe-út kom, stiet se flak foar my. Sy is achter de diskoteek kaam, har earmtakken steune op it blêd mei de draaitafels achter har. Har strakke truike tekenet har foarmen dúdlik ôf. Har swiere, swiete parfum is oeral om my hinne en ik kin har waarmte suver fiele. “Hoi!” seit se. Ik glimkje werom, prate wol net. Se bliuwt flak foar my stean en sjocht my útdaagjend oan. It swit brekt my út. Ik fiel dat ik in fjoerreade kop krij. Dan is de plaat ôfrûn en ik moat om har hinne om in nijen op te starten, mar ik bliuw stokstiif stean. Ut de speakers komt alinne it tikjen fan de nulle op de plaat. Der giet my fan alles troch de holle, mar neat wêr’t ik wat mei kin. Sy sjocht my in skoftsje oan, mar der komt neat. “Dan net.” Sy draait har om en peazet de seal út.

As ik in heal oere letter mei myn platekoffers bûten kom, sjoch ik har ûnder in lampe tsjin de muorre oan stean mei in jonge dy’t hielendal om har hinne teard is. Se fernimme my net, tink ik, mar as ik by har del rin docht se ynienen de holle omheech en sjocht my lyk oan. Sy seit neat. Ik ek net. Mar ik fiel har eagen noch hiel lang.

Sierk Meijer, 6 november 2018.

Bulten.

bulten

De Mûntsegroppe is noch wiet fan de rein fan juster, mar it droeget lekker op. De âld sânreed leit kalm tusken de lannen, in breed, oanstampt paad fan swart sân mei oan ien kant in smel betonpaadsje foar fytsen. Ik ha hjir yn gjin twintich jier west, mar no falt it my op hoe moai’t it hjir is, ûnder de beammen mei it sicht op de lannen en de beamwâllen. Der steane wat kij in de greiden, mar der beweecht net folle, alinne de bledsjes oan de beammen yn in licht bryske. It is ynienen folle waarmer wurden. Hjir is it Wytfean al, oan de âld klinkerwei fan de Harkema nei Eastermar, mar ik stek oer en fyts fierder, troch de Heidebulten.

It paad is hjir hiel wat minder. Der leit gjin betonpaadsje, de reed is begroeid mei gers en sit fol mei gatten en hobbels. Der komme hjir net sa folle minsken, dat kinst wol sjen. De beammen oan de kant binne sa ticht dat der mar enkeld ris in streek sinne troch komt. En myn sportfytske is hjir net op boud. Ik skodzje der hast ôf, mar ik set troch. Gjin deade dingen baas, sei ús mem altyd en ik as Harekyt moat dochs wol troch de Bulten fytse kinne. Doe’t ik noch in jonkje wie koe’k it ek. Doe brocht ik hjir de Kollumer krante by del, al hoe min oft it waar ek wie, want wy wienen net fan sâlt sei ús heit. Foar my sjoch ik it heidefjild dêr’t wy altyd weikrûperke boarten oant dat ien fan de jonges der achter kaam dat der njirren sieten, doe doarsten wy net mear. Dan komt der mei de wyn ynienen de waarme swiete, krûdige rook fan droegjend hea en ik bin op slach wer acht jier.

Us heit sit moarns betiid al yn de blikke mei de seine op it harspit en hy tikket mei syn hammer like lang oant it blêd flymskerp is, en dan stiet er op de grutte greid mei brede swaaien it lange gers om te meanen. Ik fyn dat altyd machtich moai om te sjen. Hy stiet dan poerlike alinne mei de pet achterstefoar op de holle, yn syn busgroentsje mei de grutte galgen der oerhinne, mei altyd deselde brede, kalme slach, streek foar streek oant er it hiele stik hân hat. Nei in skoftsje ha’k myn nocht fansels en gean ik te boartsjen, mar as ik him letter fan ús mem roppe moat, dan stiet er al in hiel ein fierder yn it lân, noch hieltyd mei grutte slaggen yn itselde ritme. Sa no en dan keart er de seine even om en streket der in pear kear mei de strikel oerhinne en dan giet it wer troch.

Mar dan komt it, want dan moat it gers droegje, en dat duorret in hiel skoft en op de simmerjûnen moatte wy altyd yn it hea. Sa no en dan moat it yn bultjes en dan moat it wer omkeard en wer yn oare bultsjes. Ik begryp der neat fan, mar ik mei wol meihelpe en ik krij ek in grippe om yn it hea te prippen. En as it einliks droech genôch is, dan moatte wy mei de wein op it lân en mei ik op de karre om it hea oan te pakken dat ús heit en ús Mindert nei my opstekke. It rûkt sa lekker en it fielt sa sacht as it yn de bult op de karre leit. It is hurd wurkjen, mar ik wol ús heit en ús Mindert al sjen litte dat ik dit wol kin en as it klear is, en wy ha it yn ‘e skuorre op de heasouder brocht, dan is it súver in feest. Ik moat dan faaks wol yn ‘e tobbe omdat ik er ûnder sit fansels en it jûket oan alle kanten. Mar dan skjin en mei wiet hier op bêd, dan sliep ik as in barchje. Nei de tiid krûp ik noch wol gauris op de heasouder, foaral as it noch sa sêft is en sa lekker rûkt. It is in hiel moai plakje om wei te dreamen. Net ien kin my fine en ik betink hiele aventoeren oer it wylde westen en sa.

Ik ha de fyts oan de kant set en stean by it hek fan it heidefjild. It fielt hielendal wer as doe, fjirtich jier ferlyn. Dat jonkje fan acht, mei noch gjin soarch yn de wrâld, dat bin ik. Ik sjoch om my hinne, der is gjin minske yn ‘e buurt. Der sit wol in buordsje “Verboden Toegang” op it stek, mar as net ien it sjocht, dan hindert it neat en ik wol dochs wol ris witte oft it wier wie fan dy njirren yn de heide. Ik sjoch noch ien kear om, en slach dan de foet oer it stek.

Sierk Meijer, 29 oktober 2018.

Skiter

sleat

Ik besykje om in hûs te bouwen, mar dat wol mar net. It sân is fierste sêft. Ik ha al nei ús mem west om te sizzen dat ik mear wiet sân ha woe, mar sy sei dat it allegear moude wie omdat it al wiken droech en waarm is en dat ik mar moai wer nei bûten gean moast en boartsje want sy hie it fierste drok mei de wask. Dat ik krij al gau myn nocht yn de sânbak en strún wat oer it hiem om te sjen oft der oars wat noch te dwaan is. Ik boartsje altyd mei Trynke dy’t neist ús wennet, mar dy is útfanhûs en fierder binne der yn ‘e buurt gjin oare bern. As ik by de rabarberbosken del rin, sjoch ik fierderop, ûnder de grutte ikebeammen, flak boppe de grûn in holle út de sleat wei kommen.

Ik bliuw ferheard stean. It is in jongeskop mei krekt sok hier as my, koart opskeard mei fan foarren der in hap út, dêr ûnder in pear gleone eagen en in brede mûle. “Hee!” ropt er: “wat stiest dêr te sjen?” Dêr wurd ik kjel fan en ik wol útnaaie, mar dat wol de holle net lije en dy raast lûd: “Hee! Stean bliuwe do!” Ik kin fan skrik gjin foet fersette en bliuw stokstiif stean. Dan klimt der in grutte jonge, folle âlder as my, út de sleat. Hy liket my wol acht jier ta. Hy hat in smoarch himd oan en in brune stúsjekoarn broek en hy is op bleate fuotten. Hy rint sa troch ús heit syn bou, tusken de reade en wite koal, nei my ta. “Dat mei net fan ús heit.” sis ik. Mar hy laket. “Jim heit is hjir net, wol? Dan kin er der ek neat fan sizze.” “Mar ús mem is der wol” sis ik. Dêr is er net fan ûnder de yndruk. “Wat bist oan’t dwaan?” freget er. “Neat” sis ik: “ik bin my oan it ferfelen.” Dat treft” seit er: “want ik ferfeel my ek krekt.” Dan stekt er in grutte, smoarge hân út: “Ik bin Bram.”

Hy fertelt my dat er hielendal troch de sleat hinne kommen is, om dy grutte greid hinne. “Dat is allegear fan ús!” sis ik grutsk en hy sjocht my wat nuver oan. “Wat?” “No, dy grutte greid en dy sleat ek, dat is allegear fan ús! Dat moat ús heit altyd meane om hea fan te meitsjen foar ús ko!” “Gean wei.” seit er. “Stjerrende wier!” rop ik fel: “ús heit seit dat it wol tsien pmjit is!” “No, dat sil allegear wol” seit er, mar dêr bin’k hielendal omhinne rûn. By ús hûs wei, dwars troch de sleat.” As ik freegje of dat net hiel gefaarlik is, moat er wer laitsje. “Nee, jong. Der sit ommers gjin wetter yn. It is hartstikke droech. ik koe der by ús foar de doar gewoan yn hippe.” “Mar wêr wennest do dan?” freegje ik, want ik ha him hjir noch noait sjoen. “Dêr achter dy beammen, yn ‘e reed.” seit er en dan wit ik it ynienen. “Mar dêr wennet Tet-duvel folk!” rop ik en ik slach de hân foar de mûle want dat hie ik der net út flappe moatten, mar hy laket wer en set syn boarst wat op. “Ja, sa neame se ús!” seit er grutsk. “Tink der mar om!”

Us heit en mem ha it der wol ris oer, oer it folk yn de reed achter ús lân. Dy wenje yn in rychje âlde hûskes dy’t deun by inoar steane, “onverklaarbaar bewoonde wonings” neamt ús heit se. It is in rare buurt. Us mem hat my warskôge dat ik dêr net komme mei, want it binne rûchhouwers en messestekkers, allegear minsken mei nuvere nammen as Pyt Hynst en Blauwe Bareld en sa. Ik slok in kear en sjoch om my hinne mar ik kin gjin kant op want hy is folle grutter en sterker as my. Wat moat ik no? Dat hat er blykber yn ‘e gaten want hy laket wer ris. “Hoechst net bang foar my te wêzen, hear” seit er. “Ik doch dy neat.” Ik hâld my stil. “Wolst boartsje?” seit er. “Wy kinne wol in ein troch dy sleat hinne!” Dat liket my net sa bêst ta en ik skodzje mei de holle. “Of doarst net?” seit er. “Bist in bange skiter! Dat tocht ik al!” Mar dan wurd ik lilk. “Ik bin net bang!” “No, kom dan mei.”

Mar de wâllen fan de sleat steane fol mei droech gers en ik doar dochs net sa goed dat it giet mei knoffeljen en stroffeljen en ik hingje foaroer oan in tûfe hea om yn dy sleat te kommen en dan lit dat los en kukelje ik der yn, mei de mûle op de blauwe modder en ik begjin te gûlen. Bram stiet noch op de kant, mar springt der dochs yn omdat er it wol skande fynt tink ik en hy helpt my oerein. Mar ik sjoch alinne de kanten fan de sleat en oars neat en dêr wurd ik sa benaud fan dat ik net ophâlde kin mei gûlen. Ik raas mei hege gjalpen en ik sjoch neat mear. Dan fiel ik Bram syn sterke earms om myn middel en slingert er my nei de kant. “Pak dat gers beet” ropt er en yn panyk gryp ik om my hinne en bliuw mei beide knûsten oan it gers hingjen. Ynienen hear ik ús mem roppen. “Wat dochst dêr, jonge!” Se pakt my by de earms en lûkt my sa de kant op. “Wat is dit hjir! Moast no ris sjen hoe smoarch ast bist! Kom mei, dan krijst earst in feech om ‘e kop!” Ik snok noch wat nei, mar ik kin al wer om my hinne sjen. Bram is fuort, krekt as hat er der nea west. Mar ik hear syn stim suver noch: “skiter!”

Sierk Meijer, 5 oktober 2018.

Kripto

kripto

Krekt as er mei de hiele bealch yn de masine leit, giet syn tillefoan. De bout dy’t er beet hie, falt rinkeljend oer de flier. Flokkendewei wrot er him der út. Fjouwer manlju yn fettige blauwe stofjassen sjogge him wat ferheard oan. “Kin ik him oansette?” freget ien fan de mannen. “Nee” seit er: “ik moat der noch ien bout yn draaie, noch even.” “Dat wie in oere ferlyn ek al” seit ien fan de mannen en hy hat fuort skjin syn nocht. “Earst pisje” seit er. “Helje mar in bakje kofje en nim ek ien foar my mei. Swart.” Hy begrypt it wol, se binne de hiele dei al oan ‘e gong en it is freedtemiddei, healwei fiven. Hy wol ek wol nei hûs. As er út it sicht is, sjocht er dochs op syn tillefoan. Ien mist gesprek en in appke, fan itselde nûmer. “Pilske?” stiet der, en hy bellet it nûmer fuortendaliks. “Hee, jong. Ik siet krekt yn in masine! Skrok my dea! Ik hie sawat in gat yn ‘e kop!” De man oan de oare kant laket: “Koe ik dat rûke? Potsje bier dwaan?” “Kin wol.” seit er. “Ik bin hjir noch in heal oerke koest, mar bestel mar ien foar my!”

As er de kroech yn komt sjocht er Jochem al sitten, yn syn kreaze grize krytstreek pak. “Patser!” Jochem laket breed. “Hâld dy de bek, fint. Hjir, pilske.” Se sette tagelyks it lege glês del. “Noch mar ien?” “Jawis” seit er. “Bealch fol wurk hân, skjin myn nocht.” “Ik ek” seit Jochem. “Hjoed wol tsien hûzen hân, en neat ferkocht. ‘We willen er nog even over nadenken.’ No, dan wit ik it wol.” “Mar ik miende dat de hûzemerke oanluts? Ik ha heard datst optheden fanôf de fraachpriis biede moatst, net der ûnder, want dan krigest it net.” “Dat is yn ‘e stêd.” seit Jochem. “Mar yn lytse doarpen komme der gjin minsken by, der geane alinne mar guon fuort. Der is okkerdeis noch in hûs ferlotte! Njoggentich euro foar in lot, koest in hûs fan hast trije ton winne! Miskien moat ik dat ek mar dwaan. Jan, set hjir noch even in span del.” Hy wit net wat er dêr op sizze moat. “Mar, eh. Kinst net wat oars dwaan?” “Hoedat?” seit Jochem. “No, om jild te fertsjinjen. Yn plak fan makelderje. Of der by!” Jochem seit earst neat, stint der wat op om. “Ik ha al wat. Mar dat begrypst do dochs net.” “Hoesa dat net? Mienst dat ik ûnnoazel bin?” “Neewisnet.” seit Jochem. “Mar dit is net samar wat. Hjir moatst yn sitte, oars snapst it net.” Hy sjocht foar him út en pakt syn glês bier beet, betinkt him dan. “Ik bedoel: do silst der wol de gek mei ha, dat dogge se allegear.” Dan wurdt er lilk. “Hoe lang kinne wy inoar no? No? Doch net sa healwiis man!” “No, fuort dan” seit Jochem: “mar net laitsje.”

“Hast wol ris fan Bitcoin heard?” Dêr wurdt er suver kjel fan. “Dat mienst dochs net? Dy rotsoai moatst net ha, hear!” “Sjochst wol” seit Jochem. “Do snapst der neat fan. Jan, jow my noch mar ien.” Mar Freark lit it der net by sitte. “Ik mei dan wol gjin makelder wêze, mar fan Bitcoin wit ik duvelske goed datst der ôfbliuwe moatst! Dat kostet dy klauwen mei jild! En der sit neat achter! Stjerrende wier! En ik bin in techneut, ik wit wêr’t ik it oer ha!” “Do hast gelyk.” seit Jochem. “Bitcoin is fierste riskant, dêr binne de grutte banken mei oan it boartsjen. En it is fierste dreech. Mar blockchain is wól echt, dat moatst tajaan.” Dat kin er net ûntkenne. “En der binne mear kriptocoins.” seit Jochem. “Ja, mar dat guod, dat is dochs allegear itselde” seit Freark. “It is ien grut piramidespul. Dy dingen binne alinne mar wat wurdich omdat ien se keapje wol, en dan giet dy koers omheech en binne der mear dy’t se keapje wolle en dan giet er mear omheech. Mar it is neat! Soks kin ik ek wol betinke! Wist wat? Do kinst no, op dit stuit, hûndert Fryske Daalders fan my keapje. Foar fyftich euro. Dat is dochs om ‘e nocht? Ik set it wol even op in briefke.” Jochem moat laitsje. “Witst wat? Dat is net iens sa’n raar idee. Mar dan moast der eins wol in app by ha, datst der yn hannelje kinst. En dan makkest dyn eigen kriptomunt!” “Jawisjong, slach de gek der mar yn” seit er. “Nee, earlik! Dat kin wol wat wurde!” ropt Jochem wylst er syn lege glês delset. “Jonge, witst wat it is?” seit Freark. “Do sitst fierste folle mei dyn kop yn it jild. Do sjochst oeral fertsjinst yn, mar it is neat! It is in koade yn in kompjûter, mear net. En dêr joust do goed jild foar út! Wa is hjir no ûnnoazel?” “Wa’t hjir ûnnoazel is? Moatst do noadich sizze!” ropt Jochem. “It makket neat út wat it is, jong! It giet om de koers! Gewoan djoerder ferkeapje dan ast it krigen hast, en hoppa, dikke winst! Sels dy daalder fan dy, dy soe’k sa keapje. En dan breed yn it nijs bringe dat dit in bêste munt is, moatst ris sjen, mei in pear wike fertsjinje ik in kapitaal! Jan, hast der noch wat yn?”

As er de oare deis wekker wurdt, is it al fierstente ljocht en hat er in hurdhouten harses en in goare smaak yn ‘e bek. Dit hie net wêze moatten. Hy docht de eagen wer ticht, mar dan heart er de sliepkeamerdoar iepen gean. “Komst der no einliks ek noch in kear ôf?” freget Baukje, en oan har stim heart er wol dat er no net al te folle sizze moat, mar wol wat, want oars hat er hielendal de kat yn ‘e gerdinen. “Sorry.” seit er, wylst er alle war docht om it bêd út te kommen, mar dat falt net ta, en al hielendal net as Baukje der mei in lilke kop by stiet te sjen. “Ja, sorry? Midden yn ‘e nacht mei in dronken bealch yn ‘e auto! En ik hjir mar wachtsje mei dyn pantsje iten! Hoe krijst it yn’t hier! Do hast in hûshalding! Wat moatte wy wol net ast dy dea jagest? Idioat! Moat ús Bjorn sûnder heit opgroeie?” En se slacht de doar mei in rotklap ticht, wylst hy noch alle war docht om wat rjochtop te bliuwen. It is ek altyd itselde. Hy moat net mei Jochem op stap, dêr komt neat gjin goeds fan. En dat ge-eamel oer dy kriptocoins, dêr hat er ek al skjin syn nocht fan. No ja, earst mar ris wekker wurde.

De sneintemiddeis, Baukje sit wat mei har tablet en hy mei syn laptop, giet syn mobyl ôf. Lytse Bjorn skrikt der fan yn syn wipstuoltsje en Baukje sjocht wat krigel op. Hy drukt him fuort, sjocht net iens wa’t it wie. Gjin gedonder hjoed. Mar fuort dêrnei komt der al in appke binnen en hy kin it dochs net litte en sjoch even. It is fan Jochem. “Wy moatte even prate.” “Nee.” appt er werom. Mar Jochem set troch. “Moarn, 12 oere. Herberch, útsmiter. Wy moatte prate. Goed plan. Serieus jild.” Hy leit syn tillefoan del, fuort mei dy drokte.

Mar it hat him de hiele nacht yn ‘e kop om wûn, dat hy kin it net litte en stapt om tolve oere dochs mar de herberch yn. Jochem sit al oan in taffeltsje, wer kreas yn pak, op en top it hearke. “No?” seit er as er goed en wol sit. “Wat wie der no?” Mar Jochem sjocht him strak oan. ‘Ik wit datst der neat fan ha moatst” seit er. “Mar dit is echt in gouden kâns en ik wol dy sjen litte wat it is. Sjoch.” Hy leit in papier op ‘e tafel en skowt dat nei Freark ta. “Sjoch.” Hy pakt it en teart it iepen. “10.000 E-florin” stiet der op, en syn namme en in koade. Wat is dit? “Dat is fan dy” seit Jochem. Dat is in munt dy’t yn twa wike al fjouwer kear oer de kop gongen is. Ik ha se lang ferlyn kocht doe’t de priis noch hiel leech wie. Mar se steane no op fiif sinten. En se stige mar troch. Do hast hjir foar fiifhûndert euro. En as er moarn op tsien sinten stiet, is it tûzen. En dizze stiget gestaach, dy komt dêr wol. Mei in bytsje gelok stiet er oer in moanne op in euro, of noch heger. In groei fan trijetûzen persint is hiel gewoan, dat is mei dy oare munten ek bard. Ik ha in wallet iepene, en dêr stiet dit no op. En it is fan dy.” Hy wit net hoe’t er it hat. “Mar wêrom?” “Sadatst it sels meimeitsje kinst” seit Jochem. “It is gewoan in belizzing, mar dan wol mei in hiele hege opbringst. Ik ha dit kocht foar hast neat, ik ha sels ek in wallet mei in pear hûnderttûzen fan dizze, en dy lit ik moai stean. En mocht er al minder wurde, dan hast it sa ferkocht.” Hy snapt der noch neat fan. “Wat moast fan my ha?” “Neat. Dizze hast fan my” seit Jochem, en op datselde stuit stiet der al in ober mei twa boarden mei útsmiters by de tafel. “Ik hie al besteld” laket Jochem as er syn ferbaasde kop sjocht. “Hie’k dochs sein?” “Nee” seit Freark. “Dit is allegearre te moai. Wêrom krij ik samar foar fiifhûndert euro fan dy? En in grut miel iten. Wat foar doel hast hjir mei?” “Jonge, kalm no mar, yt earst mar even” seit Jochem op syn makelderstoan.

“Ik sil dy aanst wol even sjen litte wat foar app ast ha moast en hoe’st dy wallet ynlade kinst” seit Jochem wylst er mei syn foarke nei Freark wiist. “Dy koade is unyk en anonym, dat witst, hin? Dat dy moatst al opskriuwe, want ast de koade kwyt bist, is it jild ek fuort.” “Ik sil’t ûnthâlde” seit Freark droech. Hy is wat narrich, dit is allegearre sa frjemd en wêrom moat dit no ynienen. “Dat soe’k net dwaan” seit Jochem. “Sa’n koade ûnthâldst net. Dy moatst opskriuwe, oars is it skande fan it jild.” Dan hat er syn nocht. “Mar it is ommers gjin jild! It is in spultsje, it is in kutferhaal om minsken jild út de bûse te klopjen! En do sitst my hjir wiis te meitsjen datst my fiifhundert euro jûn hast! Stean ik no by dy yn it kryt? Wat wolst no!” Hy sjocht Jochem dûm oan en dy sjocht even like ferskuorrend werom, mar dan barst er yn laitsjen út. Hy spuit syn iten oer de tafel hinne, de triennen steane him yn de eagen. “O, god” bringt er út as er even sykhelle hat. “Geweldich! Moatst dy kop ris sjen!” “Wat no!” raast Freark. “Sist my hjir wat út te gnizen! Smoar dan ek mar!” Hy giet stean en sil krekt fuortrinne, as Jochem him by de earm pakt. “Sorry, jonge, dat gong te bot. Gean even sitten. Ik ha dy echt net foar de gek, strûpende wier net. Wy binne maten! Toe, gean no even sitten, dan lis ik it út.” Freark sjocht syn âld maat ris oan, mar dy liket wol oprjocht. Hy giet wer sitten. “No?” Wat foar babbelegûchjes binne dit?” “Sjoch” seit Jochem en it makelderstoantsje is fuort. “Do hast gelyk. It is gjin jild. It is in spultsje. Der sit hielendal neat achter, it binne mar wat siferkes. Mar mei dat spultsje kinst wól jild fertsjinje! Echt jild, net dat gegriem fan bitcoins of litecoins of hoe’t dy rotsoai ek mar hjit. En ik ha dêr in plan foar. Foar ús beiden, want ik kin it net alinne en der is mar ien dy’t ik genôch fertrou en dat bisto. Mar dan moatst earst wol begripe wat it is. Ik kin it dy wol fertelle, mar dat is net genôch. Do moatst it fiele. Dêrom ha’k dy tsientûzen fan dy florijnen jûn, dan makkest it sels mei. En dan lis ik dy út wat myn plan is. En sit der net oer yn: ik hoech gjin jild fan dy. Dat ha’k wol. Ik ha dy nedich. En wy kinne der mei ús beiden flink better fan wurde. Ik ha it oer in hiele bult jild. Echt jild. Genôch om net wer te wurkjen. Mar do moatst earst snappe wat it is. Boartsje der wat mei, dan prate we nije wike wer en fertel ik dy myn plan. En dan kinst meidwaan of net, dat is oan dy.”

De sneins der op sjocht er ferheard op as syn tillefoan wer oer giet. Baukje sjocht ek op fan har tablet: “Wurk?” “Gjin idee” seit er. Hy hat gjin stoaringstsjinst , wat soe der wêze? Mar is in wer in appke fan Jochem: “Moarn, selde plak, selde tiid. En sjoch even nei de koers.” Ferhip, dy kriptomunt, dat is ommers ek sa. Hy hat der net wer oan tocht, earst dy app mar ris opsykje. Mar dy freget om in koade en dy is er fansels fergetten. Hy rint nei it hokje, keart de waskoer om en begjint troch syn klean te sykjen. “Wat dochst no?” seit Baukje. “Ach, dinkje fan Jochem. Ik moast in app besjen, mar ik wit net mear welke” seit er. Mar net te bot oer kriptoguod prate, dêr moat Baukje alhiel neat fan ha. As er it knûkerich bledsje fûn hat, set er de app op syn tillefoan en follet de koade yn. Tritich karakters, sifers, letters, haadletters en oare tekens troch inoar. Dat kinst yndie net ûnthâlde. Mar dan komt dan dochs it saldo der foar: 10,000 E-florin. Hy klikt der op om te sjen wat der dan bart, en der iepenet in skermke mei de wisselkoers yn euro: “€ 1835,70” Mar dat is healwiis! It wie dochs fiifhûndert? Hy siket op internet en fynt in grafyk mei wisselkoersen fan kriptomunten. En it kloppet. Dizze giet yn in rjochte streek omheech, ek al wikenlang. Hy komt van hast neat, in tsientûzendste euro. Dan wol er wol leauwe dat Freak der sa rûch mei wêze kin. As ik se no ris ynwikselje? tinkt er. Dat soe in moaie ynstruier wêze. Hy iepenet de app wer, klikt wer op it bedrach. “€ 1891,40” stiet der. Der ûnder sjocht er twa knoppen: “Buy” en “Sell” Hy klikt op “Sell” en der komt in menu foar, dêr’t er syn bankrekken ynfolje kin en hoefolle as er ferkeapje wol. Earst mar ris hûndert, sjen wat dat docht. Dat wurdt fuort ôfskreaun. Hy iepenet de app fan syn bank en dêr stiet in byskriuwing op fan achttjin euro noch wat. Ferdomd. Dan der mar ris hûndert bykeapje, oars stiet it ek sa stom. Dat wurket ek, en ek like flot. As er de jûns wer sjocht, stiet de waarde al dik oer de twa tûzen euro. Mar moai stean litte. Je kinne noait mear fertsjinje.

“No?” seit Jochem de oare deis. “Wat fynst der fan?” Hy moat tajaan dat er dit net ferwachte hie. “Wat giet dat hurd, man!” Jochem laket. “En it giet hieltyd hurder. Hy stiet no al dik oer de tritich sinten!” Dat betsjut dat syn protsje al mear as trije tûzen euro wurdich is. Hy wol it hast net leauwe. Hy pakt syn tillefoan, iepenet de app. Der komt in melding : “New deposit: 10,000.” Wat? Hy klikt troch en sjocht dat syn saldo ferdûbele is, der stiet no tweintich tûzen. En as er dêr op klikt, ferskynt der in bedrach fan oer de sân tûzen euro. “Wat is dit?” seit er. “Dat sei ik dochs?” seit Jochem. “Wy binne maten. En wy kinne hjir beide wol fan profitearje. Mar der komt noch folle mear. Dan is dit noch neat.” Dan wurdt er dochs nijsgjirrich. “Hoedat?” It bliuwt even stil oan de oare kant. Jochem nimt in pear happen fan syn útsmiter, leit syn ark del en sjocht him dan earnstich oan. “Witst noch watst tsjin my seist, doe’t ik oer kriptomunten begûn? Oer de Fryske daalder?” “En wat is dêr mei?” seit Freark. “Dat is dochs sa? Die hiele kriptobrut, dat is ommers…” “Krekt.” seit Jochem like serieus. “Dat bedoel ik. Wy begjinne mei in nije kriptomunt.“ Dat hied er net ferwachte. “Hoe bedoelst?” “Krekt sa ik it sis” seit Jochem. “Wy begjinne mei in eigen, nije kriptomunt. In Initial Coin Offering hjit dat. Wy bringe, sis mar, fyftich miljoen Fryske daalders op de merke, mei in begjinkoers fan, pak him beet, in hûnderste sint. Moatst leech begjinne, sjoch, dan wolle minsken wol keapje en as der in soad hannel is, dan giet de koers omheech. Krekt as mei dy E-florin. En as er op tsien sinten stiet, dan is it al fiif miljoen euro wurdich! En wy begjinne fansels elts mei in dik saldo, en dat wurdt hieltyd mear wurdich!” Dat giet him fierste hurd. Mar dan kin dochs net, dy kriptomunten moatst dochs mine? Wêrom ha al dy bitcoinfreaks oars hiele batterijen kompjûters stean?” Jochem leit slap. “Ja, dat is sa by bitcoin, mar der binne mear as hûndert kriptomunten. En it wurket by de measten krekt sa’sto seist. Dy dingen besteane net. Der is in mantsje dat seit dat er wat te keap hat en asto it keapje wolst, dan krijst in briefke of in koade, dêr’t op stiet datsto dat kocht hast. Mar it bestiet hielendal net! Dat seist ommers sels! De Fryske Daalder!” Dat wol der net yn. Mar dat mei dochs net? As se dy no pakke? Jochem wurdt wer hiel earnstich. “Dit is sa legaal as mar kin. Wy bringe in nije kriptomunt út. Wol der ien hûnderttûzen keapje? Dat kin, dan kriget er in koade en in saldo fan hûnderttûzen Fryske Daalders. En as er se wer kwyt wol, dan kin er dy gewoan wer ynwikselje tsjin de koers dy’t der dan foar stiet. Sa dogge banken dat ek” “Nee, ho even” seit Freark. “Der keapet ien in miljoen Daalders, fuort yn it begjin, foar in hûnderste sint. Dan krije wy 100 euro, ja?” “Dat liket net folle” seit Jochem, mar..” “Nee, lit my even útprate. No giet de koers omheech, nei tsien sinten, en dan ferkeapet er dy miljoen Daalders wer oan ús. Dan kostet ús dat hûnderttûzen euro! Moaie sakenman bisto!” “Nee, jonge” laket Jochem. “As dy koers op tsien sinten stiet, binne der al folle mear minsken dy’t hieltyd keapje. As dy keardel syn miljoen daalders kwyt wol, dan wurde dy fuort opkocht troch in oar! Mar do hast gelyk, in hûnderste sint is wol in ferhipt lyts bytsje. Wy begjinne mei in tsiende sint. Dat giet hurder. En wy moatte fansels in rjochtspersoan oprjochtsje, in BV of sa, dan ha wy sels it risico net. Mar it moaiste is, dat wy it sels stjoere kinne. As de koers omheech moat, dan keapje wy gewoan wat by!”

Dy jûns hat Baukje neat oan him. Hy sit de hiele jûn mei dikke tearen yn ‘e kop achter syn kompjûter. Om tolve oere giet se mar op bêd, mar hy giet net mei. Prate helpt ek neat, hy heart har dochs net. As er om healwei trijen einliks op bêd komt, leit se hielendal ynwolle mei de tekkens stiif beet. Hy fernimt it net. Ek de oare deis, as er thúskomt, seit er gjin stom wurd. De tredde deis hat se har nocht. Yn plak fan iten steane der alinne mar lege pannen op tafel. Hy wol opskeppe, mar sjocht dan dat der neat is. “Ha wy gjin iten?” seit er. “Oe, dele, it kin prate!” seit Baukje skerp. “Komst hjir alinne mar om te fretten en te sliepen? Dan moatst dy dêr sels ek mar mei rêde!” Se peazet de keamer út en slacht de doar mei in klap ticht. Hy giet der efteroan, mar sy hat har opsluten yn ‘e sliepkeamer. Hy ropt dat it him muoit, hy bedoelde it net sa, it wie sa drok op it wurk, mar der komt gjin antwurd en hy sliept dy nacht mei in lege mage op ‘e bank.

Hy sit yn in ynstallaasje dy’t mar net omlyk wol en hy wit ek net hoe’t er fierder moat, as syn tillefoan lûd jout. “Hast der noch oer neitocht?” Hy bellet fuort werom. “Wat wolst fan my? Dit giet fierste healwiis! Ik kin dat jild net misse! Wêrom wolst my der by ha? Ik kin dit net! Juster al spul mei Baukje hân. Dy kin dit net witte!” It bliuwt even stil. Dan komt de kalme stim fan Jochem: “Jonge, ik doch neat tsjin dyn sin, wier net. Ik wol foar ús beiden alinne it bêste en dit is in moaie kâns. Mar der hoecht neat. Dy E-florins binne ek gewoan fan dy, dêr hoech ik neat foar. En dy binne flink wat mear wurden, moatst mar ris sjen. “ Dy E-florins, dy wied er hielendal fergetten! Hy iepenet de app en sjocht dat der al wer tsientûzen by kommen is. En as er der op klikt, stiet der in bedrach fan mear as achttjin tûzen euro. Dan komt der in appke binnen. “Hapke ite?”

“Sjoch” seit Jochem: “it hoecht dy neat te kostjen. Mar ik ha dyn kennis noadich. Ik ha in softwarepakket foar kriptomunten fûn. In programma foar de server, apps foar op de tillefoan, it hiele spul. Mar dat moat klearmakke wurde foar ús munt en it moat op in server draaie sadat wy munten ferhannelje kinne. Fierder kin ik my der wol mei rêde. Ik kin ien dy’t op sa’n kriptosite skriuwt, dy wol foar my wol in stik meitsje oer ús ICO. En ik ha al by in notaris west, wy kinne sa in BV oprjochtsje, dan binne wy yndekt. Do en ik elk foar de helte oandielhâlder. Do soargest foar de server en de app en ik regelje de yntroduksje. Wat tinkt dy? Do hast oan dy florijn wol sjoen wat it wurde kin.” “No” seit er, “ik kin wol op in server by de Amsterdam Internet Exchange komme mei in fette bânbreedte, en apps programmearje, dat slagget my ek wol. Mar wat foar risico rin ik dan?” “Neat” seit Jochem resolút. “Dat leit by de BV, mar it is mar hiel lyts. Ast dyn munt goed delsetst, dan groeit er wol. En sakket er al, dan moatst der op é tiid út stappe. Mar dat witte wy as earsten!” Hy gnysket breed. “Wat seist?” “No, it kin wol, mar sa’k sei, Baukje mei dit net heal witte. En ik ha tiid noadich foar it programmearjen en dat is wol in ding, want as dat jûns moat, dan…” “Ho, maat.” seit Jochem strang. “Dit giet om in berch jild. Dit kin ús miljoenen opleverje. Sa fier giet it wol. En wy sitte der beide foar de helte yn. Dan ferwachtsje ik wol datst dy der goed by joust. Net in oerke tuskentroch, dan binne wy oer in jier noch net klear. En dan is it te let, snapst dat?” Tseard twivelet, it wurdt no wol hiel serieus. “Mar hoe moat it dan?” “Do kinst wol by my op kantoar sitte” seit Jochem. “Plak genôch, der is internet. Kinst sa begjinne. Mar dan wol hiele dagen.” It bliuwt in skoft stil. “Ik ha noch wol dagen stean” seit Freark dan. “Dy nim ik wol op.” Jochem barst yn laitsjen út. “as dit ien kear rint, hoechst net mear te wurkjen, jonge. Dan kinst dy brut opsizze.”

Jochem is mei klanten fuort, dat hy hat it ryk alinne. Hy hat trije grutte monitoaren foar him, dêr’t de hiele koade op útlein stiet. Hy is al oardel wike oan ‘e gong en it begjint der op te lykjen. De serversoftware draait al lekker, hy hat der in grins fan fyftich miljoen yn set en dêr binne allegearre unike koades foar oanmakke. Hy kin al wallets oanmeitsje en keapje en ferkeapje. It falt him eins ta, hie seach fantefoarren allegear apen en beren, mar it wie samar klear. Hy hat wol wat fan syn E-florins ferkeapje moatten foar startkapitaal yn de BV, mar dy wiene al sa folle wurdich dat dat maklik koe. En dan binne jo Direkteur-Grut-Oandielhâlder! Hy is krekt de apps foar tillefoan en desktop oan it testen as Jochem der yn komt. “Hoe fier bist?” “Noch in pear lêste testen en dan kin it spul op de server.” seit er. “Der moat fansels noch al in internetsite by, mar dêr ha’k de basis ek al foar, noch even sjen wat der op moat. Ik skat trije, miskien fjouwer dagen en dan kinne wy los.” “Trije” seit Jochem. “Ik lit dy man fan dy kriptosite wol even witte dat wy dan los geane. Hy moat ek in wallet ha, ik ha mei him ôfpraat dat er hûnderttuzen fan ús kriget. En ús eigen? Makkest dy fuort ek oan?” “Kin wol, dan kinne wy de apps ek besykje. Hoefolle sette wy der op?” Hy seit it wat tusken noas en lippen, mar hjir hat er al in skoft oer yn sitten. As dizze munt echt grut wurdt, dan makket it hiel wat út wat foar saldo as jo ha. Jochem sjocht of hie er dy fraach net ferwachte. “Ja, wat sille wy dwaan. In miljoen elk? Twa?” “Ik toch eins oan fiif miljoen.” seit er mei in wat triljende stem. Jochem laket. “Net te deun wurde, jong. Wy moatte ek wat oerhâlde om te ferkeapjen. Trije miljoen elk.”

Op de deis fan de ICO sitte se mei har beiden de hiele dei alinne mar nei de kriptosite te sjen. It is in moai stuk wurden, oer in “authentieke munt” mei in “enorm potentieel” en “wortels in het aloude Friesland” en fansels it adfys om sa folle mooglik der fan te keapjen no’t se noch goedkeap binne. Al gau wurde der wat wallets oanmakke en wat Daalders kocht, mar it is allegear by lytse bytsjes. Hûndert hjir, hûndert dêr. De koers docht noch neat. Jochem wurdt der wat narrich fan. “Wêrom giet dy kutkoers no net omheech?” Nei in pear oeren hat er syn nocht. “Hoefolle jild hast?” “Hoedat?” freget Freak ferheard. “Wy moatte fertrouwen opbouwe.” seit Jochem. “en dat kin alinne mar troch te keapjen. As se sjogge dat der hieltyd mear oankocht wurdt en dat dy koers omheech giet, dan keapet it in stik makliker. As wy no allebeide yn plukjes fan tsientûzen oankeapje, om de fiif minuten. Dan moat dy koers wol omheech gean en dan wurdt it in goed ding om te keapjen.” “Dan moat ik sjen wat ik frijmeitsje kin” seit Freark, “mar ik wol net alles leechlûke.” “Net seure!” snauwt Jochem. “Wy moatte no keapje! Oars krije wy dy koers noait omheech! Do hast noch genôch florijnen stean, wikselje dy mar yn!” Nei in pear oeren sjocht er mear hannel kommen. De koers stiget stikje by bytsje en se beslute om mar even op te hâlden mei keapjen. En it giet, hiel foarsichtig, mar it giet troch. Der wurde mear en mear Daalders kocht. De jûns kin er syn eagen net fan syn tillefoan ôf hâlde. De koers stiget, dy stiet al hast op in heale sint!

Hy hoecht der eins neat oan te dwaan. De koers giet stadichoan, mar wol strak, omheech, dei by dei. Nei fjouwer wike stiet er al op sânentweintich sinten. Mar op freedtemiddei hat er wer in appke: “Komst aanst even del? Herberch.” Dêr hat er wol nocht oan. Hy sjocht Jochem hast noait mear. Wylst er op de kruk klimt, laket er breed nei Jochem: “Giet dit moai of net?” “Nee.” seit Jochem koart. “Wat dan?” “It giet fierste lauw. Ik wol wedzje dat der in hiel soad minsken nei ús munt sjogge dy’t net keapje omdat it net genôch opsmyt. Wy moatte grut keapje.” “Hoe bedoelst grut?” “No, sa folle mooglik. Hast noch E-florins stean?” Hy sjocht op de app. “Der stiet noch foar fyftjintûzen euro.” “Allegear ynwikselje!” seit Jochem. “En dan maksimaal daalders keapje!” Hy sjocht as in ko nei in trein. “Mar dat is dochs skande? Dy giet sa moai!” “Jonge, tink even nei!” ropt Jochem. “Hoefolle daalders hast no? Sawat fjouwer miljoen?” “Sawat” seit er stiif. Jochem hoecht net alles te witten. Dan is elke sint koersferheging even fjirtichtûzen euro! Brûk dyn ferstân!” Hy regelet it fuort en set de hiele opbringst yn op daalders. “Sa. Mear ha’k net. En ik moat ek sa fuort, oars krij’k spul mei Baukje.” “Ho” seit Jochem wylst er breed gnysket: “op ien poat kinst net rinne. Nim noch ien fan my, wy dogge grutte saken! En hy hâldt syn hân op foar in hi-five, dêr’t Freark wat ûngemaklik op slacht.

Hy hat him de hiele jûn ynhâlde kinnen, foaral ek omdat er skjin syn nocht fan Jochem syn gekommandear hat, dat hy hat net ien kear op syn tillefoan sjoen. Mar de oare deis is er dochs sa nijsgjirrich dat er it net litte kin. Soed er echt sa bot stige? Hy iepent de app. Mar dat kin dochs net? Koers 0,00? Hy set syn kompjûter oan en giet nei de server. De software draait gewoan, neat mis mei. Yn de histoarje sjocht er dat op freedtejûn let, mei in koers fan 31 sinten, krapoan fiif miljoen daalders ynwiksele binne. En dat wie alles wat der oan euro’s stie. Wat is dit? Hy bellet Jochem syn nûmer, mar der nimt net ien op. Dan der mar hinne. Hy springt yn syn auto en jaget mei in needgong nei Jochem’s hûs mei kantoar. Mar dêr hinget in boerd op: Verkocht.

Sierk Meijer, april 2018.

CUT!

cut

“Je filmploeg is er.” zegt de vrouw in de telefoon. Ik kijk verbaasd om me heen. Was ik nou in slaap gevallen? Maar mijn bureau ziet er normaal uit, met overal stapels papieren die nog behandeld moeten worden, aan de wand hangt net als altijd een levensgrote poster van een zwarte labrador en alles ruikt naar verse hondenbrokjes. Dat moet dan wel een bijzonder realistische droom zijn denk ik, dus ik kijk nog maar eens naar de telefoon, maar die wordt er ook niet anders van. “Ik kom er aan” mompel ik tegen de vrouw die er in zit.

In de hal staat een klein, héél druk mannetje met woeste haardos en voddige baard in spijkerbroek en schipperstrui met een stapel papieren te zwaaien. “Bel maar met het hoofdkantoor als je me niet gelooft!” roept hij tegen onze receptioniste, die gelukkig veilig achter een loket zit en het schepsel misprijzend bekijkt zonder een woord te zeggen. Hier is ferm optreden geboden begrijp ik, dus ik loop met uitgestrekte hand op het mannetje af: “Goedemorgen!” “U bent van de filmploeg?” “Max Fleischmann” zegt het mannetje stralend: “Van Fleischmann, Jones en Westbroek Productions. Dé Max Fleischmann!” Als ik niet overenthousiast reageer maar wat appelig naar hem blijf kijken zegt hij: :”Wij zijn in het Westen reeds een begrip in de audiovisuele wereld, maar ik begrijp dat we hier nog moeten doorbreken. Maar dat gaat gebeuren, en u kunt aan uw kleinkinderen vertellen dat u er bij was! Hoe vet is dat? U bent bekend met de opdracht? Dan begint het mij een beetje te dagen. “De procesanimatie?”

“Als u het zo wilt noemen” zegt de man terwijl zijn hele hoofd op afkeur staat. “Wij zien het liever als het tot leven brengen van uw productieprocessen, het verbeelden van de transformatie van grondstof tot product, de film die uw unieke geavanceerde productieprocessen op ongeëvenaarde wijze presenteert aan uw klanten, aan de wereld!” De procesanimatie dus, al had ik me dit wel heel anders voorgesteld. Ik heb al bijna een jaar gewerkt aan de vertaling van een Amerikaanse CD-ROM waarop met gekleurde pixels geheel interactief het productieproces van onze honden- en kattenbrokjes op wordt uitgelegd zodat nieuwe medewerkers een beetje een idee krijgen van waar ze eigenlijk zijn in de fabriek en waarom ze doen wat ze doen. Het is best heel leuk als je er aan begint, maar na een half uurtje klikken begin je je toch af te vragen wat je hier nou van moet leren. Het is eigenlijk een beetje te Jip-en-Janneke voor onze operators. Dus toen ik een mailtje kreeg van ons Europese verkoop-kantoor, dat men budget over had voor een nieuwe procesanimatie, was ik helemaal vóór en stuurde ik meteen terug dat ik wel graag een mooi overzicht van de procesflow op film zou willen hebben. Maar het bleef bij dat ene mailtje, ik hoorde er verder niks meer van. Tot vandaag dus. En daar staat meneer Fleischmann, die stiekem ontzettend beroemd is.

“Hebt u een draaiboek meegekregen?” vraag ik, terwijl ik een bijzonder professionele blik op het kleine mannetje werp. “Nee” zegt hij, “dat zou ik hier krijgen, van de ehm, Plant..” en hij bladert verwoed door zijn papieren. “Trainer” zeg ik. “De Plant Trainer. dat ben ik.” De man lijkt even de kluts kwijt en kijkt steels naar de grote yucca die midden in de hal staat. Krijgen we dat weer, denk ik. “Nee, meneer Fleischmann, ik ben niet iemand die sanseveria’s africht of geraniums pootjes laat geven. De Plant, dat is deze fabriek, en de Plant Trainer is verantwoordelijk voor het opleiden van alle medewerkers” zeg ik op formele toon. Je moet streng beginnen heb ik op een managementcursus geleerd, dan respecteren ze je en valt het daarna alleen maar mee. Maar dat heeft Max niet helemaal begrepen. Hij klaart helemaal op en grijpt met beide handen mijn rechterhand vast. “U krijgt op dit moment de kans van uw leven!” roept hij. “U gaat werken met de meest professionele filmstudio van Nederland! Kijk, daar staat mijn crew!” Hij wijst naar het parkeerterrein, waar zes mannen bij een grote grijze, ietwat verkreukelde Mercedes bus staan. “Nou, haalt u ze maar binnen, dan” zeg ik: “als u vandaag nog terug naar het Westen moet, mogen we wel opschieten.” Hij barst in lachen uit. “Vandaag? Waar ziet u ons voor aan! Wij hebben in eerste instantie op vijf draaidagen gerekend, maar wij laten ons niet door tijd beperken! Het is pas klaar als het perfect is! Wij zijn professionals, meneer!” roept hij terwijl hij met een vinger in mijn buik prikt.

Een half uur later staat de hal vol met flight cases met apparatuur en word ik voorgesteld aan de cameraman, de lichtman, de geluidsman, de scriptwriter, de continuity officer en de gaffer en ik vraag me af wat ik in godesnaam een week lang met die lui moet doen. Fleischmann springt ondertussen druk gebarend heen en weer terwijl hij roept dat alles verkeerd opgestapeld is en er op deze manier niks van komt en tijd geld is en waarom hij verdomme met een stelletje incompetente nitwits opgezadeld is en hij kijkt mij daarbij stralend aan. Hier is een man die geniet van zijn werk. Dan klapt hij in zijn handen en valt ineens alles stil. “Laten we beginnen!”roept hij. “Waar is het draaiboek?” En ineens ben ik de lul. Er is natuurlijk helemaal geen draaiboek, want ik heb nooit meer contact met die lui gehad over wat er moest gebeuren en hoe dat er uit moest zien. Mooie boel. Ik besluit open kaart te spelen. “Zeg, Max, er zijn vanuit Eindhoven geen duidelijke instructies gegeven over de details van dit project, maar zoals je zegt is dit een gouden kans en ik zie met jouw crew zeker de mogelijkheid om hier wat moois van te maken. Daarom wil ik met jullie door de fabriek voor een eerste indruk en daarna ga ik met jou en je scriptwriter het draaiboek opstellen.” Dat klinkt blijkbaar professioneel genoeg, want hij wordt dolenthousiast: “Jazeker! Dat gaan we doen! Luctor et emergo! On y va!”

Dan volgt het ritueel van veiligheids- en hygiënemaatregelen waar de filmploeg helemaal niks van snapt. Iedereen krijgt veiligheidsschoenen, een veiligheidsbril en een helm , maar ook een witte stofjas en een haarnetje. En de stoere mannen met baarden, vijf van de zes crewleden, moeten ook nog eens een baardnetje, zo’n raar wit doekje met een elastiekje dat nooit goed past. Ze mopperen heel wat af, want het staat natuurlijk voor geen meter en dat gepiel met die netjes krijgen ze maar niet voor elkaar. Na tien minuten lijkt het nog nergens op, maar vinden ze zelf dat het wel mooi genoeg is. Maar ik ben niet voor niks de Plant Trainer, dus ik besluit deze barbaren eerst maar eens op te voeden en ik vertel dat wij aan de strengste normen voor voedselproductie moeten voldoen en dat de voorschriften ten alle tijde moeten worden nageleefd. Wij zijn een enorme Amerikaanse multinational, en of ze enig idee hebben hoe groot de schadeclaims zullen zijn als er ook maar een enkel haartje in onze brokjes gevonden wordt? Dat helpt, en ze frunniken nou aan elkaars netjes totdat ze goed zitten. Voordat we de fabriek in gaan spreek ik ze nogmaals streng toe: bij mij blijven en onder geen beding ergens aan komen! Pas op!

Maar zodra ze de eerste zakken voer op de transportbanden zien gaan, zijn ze niet meer te houden. De belichtingsman loopt met zijn armen omhoog en zijn handen als spotjes gericht om de machines heen, de geluidsman holt van hot naar her met zijn handen achter zijn oren, de scriptwriter en de continuity man lopen met kleine stapjes langs de inpakmachines en de transportbanden en proberen zo veel mogelijk te bekijken en Fleischman en de cameraman hebben beide hun handen in vierkantjes voor hun ogen terwijl ze om beurten met hun gezicht van verder af naar heel dichtbij op iedere machine af sluipen. Dussssss, denk ik. Dat wordt nog wat. Ik zeg maar even niks maar houd ze scherp in de gaten of ze geen rare dingen doen en kijk wat schouderophalend naar de operators, dat ik er óók niks aan kan doen. Na veel heen en weer gesluip komt Fleischmann bij me. “Hier kan ik wel wat mee” zegt hij. “We laten iedere machine afzonderlijk zien en dan vooral inzoomen op de techniek, veel bewegende delen, dat doet het altijd goed bij het publiek, zoals dat ding daar op de hoek dat open en dicht gaat, en dan laten we zien hoe de brokjes in zo’n zak storten, we kunnen het zelfs in slow motion doen, zodat het vallen van de brokken wat dramatischer wordt en het vullen van de zak, als een soort van geboorte, en dan daar, waar hij dicht wordt gemaakt en de lange, lange reis omhoog over die totdat ze worden opgestapeld en die grote arm die het plastic er omheen wikkelt…” Dan komt de scriptwriter er bij en die heeft ook al wat bedacht: “Ik heb een heel andere invalshoek, Max, ik wil graag vanuit het gezichtspunt van één brokje, hoe die haar reis begint in die aanvoerpijp daar, en dan volgen we haar door die hele reis, hoe eng het is door die buizen met al die andere brokken en dan in dat ding dat open en dicht gaat en hoe ze dan in die zak terechtkomt, ik zou veel close-ups en slow motion doen voor het dramatisch effect. En dan over die eindeloos lange band naar dat grote stapelding daar met die zwaaiende arm die er plastic omheen wikkelt…” “Maar dat is hetzelfde als wat ik zei!” zegt Max. “Waar heb ik jou eigenlijk voor! Heer Trainer, wij maken hier wat moois van. Het is niet groot, maar we doen het er mee. Als u de film ziet, herkent u het niet weer!”

“Dit is ongeveer een tiende van de hele fabriek.” zeg ik droog. “En heren, het is juist de bedoeling dat we het wél herkennen. Het wordt géén drama van een brokje, het moet een overzicht van de procesflow worden. En dan is dit het laatste stuk!” “Maar er moeten toch zeker wel close-ups in?” roept Max vertwijfeld. “Ik heb al een paar prachtige composities gezien!” “Zeker” zeg ik. “Er moeten zeker close-ups in, maar eerst overzichten van het hele proces en dan inzoomen op de verschillende onderdelen. En vooral de techniek moet duidelijk zichtbaar zijn. En dan moeten we ook in de toren hierboven de silo’s laten zien, en hoe dat vanuit de controlekamer aangestuurd wordt.” “Meneer!” brult Max. “Wij zijn artiesten, wij zijn vakmensen! Wij zijn de creme de la creme van de Nederlandse filmwereld! Als er iemand een proces in beeld kan brengen, zijn wij het wel! Laat u het verhaal vooral aan ons over!” Maar ik ben vastbesloten mij de kaas niet van het brood te laten eten, het is per slot van rekening míjn film! “Maar we moeten wél het hele proces laten zien, én in de juiste volgorde!” zeg ik op luide toon. Daar zijn de heren het allemaal wel over eens. “Daar hebben we toch het draaiboek voor?” zegt Max, en iedereen kijkt weer naar mij. Waar is het draaiboek? Kut.

Na lang over en weer geharrewar waarin de leden van filmploeg steeds maar roepen dat er toch wel een draaiboek zou moeten zijn en hoe onprofessioneel het is dat dat er nog niet is en Max maar blijft herhalen dat tijd geld is, komen we overeen om alvast wat scenes te gaan schieten. We kunnen beginnen bij de inpakmachines en dan zo naar het loading dock waar de pallets automatisch in de vrachtwagens gaan, nog wat beelden van de controlekamer er bij, dan hebben we vandaag in ieder geval genoeg te doen. Dan barst er een enorme hoop activiteit los. De gaffer rijdt stapels met flightcases naar binnen, de cameraman begint een groot statief op wieltjes op te bouwen met een camera er op, de geluidsman sjouwt een grote hengel met een enorme microfoon, de belichtingsman bouwt stellages met spots met erachter een soort van paraplu en ervoor een groot scherm, overal lopen kabels. En daar tussendoor loopt Max te roepen dat dit dáár moet en dat, néé, niet daar, lul, hoe kom je er bij! Als hij aan een operator gaat staan trekken, grijp ik in. Dat doen we dus niet. Van onze mensen afblijven, het werk gaat gewoon door. Het kleine mannetje ontploft bijna. Of ik wel weet wie hij is? Hoe dúrf ik hem zomaar terecht te wijzen! Hij is wél de man die deze film maakt, of ik dat wel in de gaten heb? “Meneer Fleischmann” zeg ik zo kalm mogelijk terwijl ik hem recht aankijk: “Weet u waar u bent? Hebt u enig idee voor wie u op dit moment werkt?” Ik laat een stilte vallen, blijf oogcontact houden. Dan valt het kwartje en zie ik hem slikken. “Okee, sorry. Dat had ik niet moeten doen. Maar als we moeten filmen…” “Dan kunt u dat met mij overleggen en vraag ik de operators om te doen wat u wilt. Maar dat gaat nooit rechtstreeks, hebt u dat begrepen?” Hij mompelt wat ter bevestiging en ik laat het maar zo.

Ondertussen heeft de cameraman zijn gevaarte al op een machine gericht en heeft de belichtingsman zijn enorme spots ontstoken, zodat de hele inpakhal wit oplicht. Ik moet mijn ogen bijna helemaal dichtknijpen om nog wat te kunnen zien. “Veel te wit!” roept Max. Filteren!” De lichtman spant grote gekleurde vellen voor de lampen, maar ook dat zint Max niet. “Blauw filter!” roept hij kwaad, en de man haast zich om er weer andere, donkerblauwe vellen voor de te hangen. Dat kleurt de hele hal helderblauw. “Prima!” roept Max. “Dit gaan we schieten!” Maar dat is mij te gortig. Onze inpakhal is niet blauw, die is wit. Dat hebben we juist vanuit hygiëne-oogpunt gedaan. Bij de bouw van de fabriek hebben we het er uitgebreid over gehad wat voor kleuren we zouden gebruiken. Daarom lopen onze operators ook in helderwitte uniformen. Nou is het wel wat na die confrontatie van daarnet om meteen weer aanmerkingen te maken, maar dit wordt me te gortig, dus ik loop weer naar Max. “Zeg, dit kan echt niet. Dit is veel te blauw. Dat is niet de kleur van onze fabriek. Die is wit, en dat is met zorg zo uitgekozen, dus dat moeten we ook zien in de film!” Max kijkt geïrriteerd en lijkt helemaal los te willen gaan, maar bedenkt zich dan en lacht. “Dat is alleen maar een filter, dat zie je helemaal niet op de film!” roept hij. “Het is alleen de aard van het licht die we aanpassen! Er verandert niks aan de kleur van het gebouw, dat blijft hetzelfde! Maar dit is nodig om het door de camera goed te laten oppakken. Laat ons nou maar. Wij zijn professionals, weet je.”

Als ze aan het eind van de middag eindelijk weg zijn, ben ik nog tot laat in de avond bezig met het draaiboek. Uiteindelijk heb ik een vrij duidelijk verhaal waar we denk ik wel de hele week mee toe kunnen, maar waaruit vooral duidelijk moet worden hoe deze fabriek werkt. Het zal wel een heel gedoe worden, maar ik heb in ieder geval iets waar ik naar kan verwijzen. Dat lijkt de volgende ochtend te werken. Max en de zijnen komen vrolijk lachend binnen. Ze hebben bij het beste hotel in de stad (nou ja, het enige) gelogeerd en zijn behoorlijk in de watten gelegd. Ik laat het draaiboek zien en vertel dat we vandaag gaan beginnen met opnames in het lab, die op diverse plekken in de film terecht moeten komen. Alles staat in het draaiboek, en het is zeer duidelijk wat op welk punt in de film moet zitten. Dan komt de scriptwriter naar me toe. Hij voelt zich buitengesloten, zegt hij. Of ik dat niet eerst even met hem op had kunnen nemen? Het is per slot van rekening zijn vak. Dat doet me toch wel wat, het is een wat oudere man die constant een zorgelijke blik op zijn gezicht heeft. Ik vertel hem dat het draaiboek alleen omschrijft wat op welk punt in de film moet gebeuren, maar hoe het gefilmd wordt, dat is natuurlijk zijn expertise. ik bied allen het framework aan, zeg maar. Hij knikt dankbaar. Dan gaan de lichten aan en ik merk dat ze deze keer rode filters gebruikt hebben. Het lab ziet er uit als een hoerenkast.

Na vijf dagen van constant gekissebis met de filmploeg lijken we eindelijk alle delen van de fabriek gehad te hebben, in alle mogelijke kleuren van de regenboog en met de meest wonderlijke gezichtspunten en kijkhoeken, maar het staat er op en Max heeft me wel honderd keer verzekerd dat het de beste film wordt die ik ooit gezien heb. Ze zijn per slot van rekening een klasse apart, professionals die je niet zomaar overal tegenkomt. Ik moet goed onthouden wat er deze week gebeurd is, want ik zal later nog vaak aan mijn kleinkinderen vertellen dat ik met de beroemde Max Fleischmann heb samengewerkt, ja, de échte! Maar op vrijdagmiddag om vier uur staat alles er op, hoewel… De scriptwriter komt me vertellen dat hij nog een puntje heeft wat niet in het draaiboek staat, maar wat volgens hem wel essentieel is voor de film. Een hondje. Huh? Ja, een hondje. We hebben het steeds maar over het voer, maar het is toch belangrijk om te laten zien hoe lekker dat voer is, niet dan? Dus wil hij graag een hondje filmen dat ons verrukkelijke voer naar binnen werkt, gewoon bij iemand thuis. Of ik dat kan regelen? Stik. Gelukkig bedenk ik me net op tijd dat onze Office Manager een King Charles Cavalier puppy heeft en dat ze vlakbij woont. Dus staan we ‘s avonds om half zeven nog met de hele crew om een hondje heen dat van alles wil, maar toevallig geen zin in eten heeft. Maar na tien takes staat er toch wat op film en pakt de crew eindelijk in. Met een beetje geluk zijn ze voor middernacht thuis.

Maanden later is deze hele hectische week alleen nog een vage herinnering, er zijn in de tussentijd al veel meer drukke tijden geweest en life is a rollercoaster en zo, dus ik heb al lang niet meer aan de filmerij gedacht. Maar dan ligt er toch een envelop met een DVD in de bus, en kan ik eindelijk zien wat Fleischmann, Jones en Westbroek er van gemaakt hebben. Het begint met een stukje uit onze TV-commercial, dan scharrelt een hondje wat knullig om een bakje met voer heen en vervolgens zien we in een helblauwe wereld zakjes voer op een band naar een robotstapelaar lopen. Aan het proces is geen touw vast te knopen, het lijkt wel alsof we één brokje volgen. We zien veel heftige close-ups en zelfs wat slowmotionwerk als er een zak wordt gevuld. En het lab is een knalrooie hoerenkast.

Sierk Meijer, 24 december 2017.